Ιστορία Γ΄ Γυμνασίου
Η εποχή του Διαφωτισμού
17ος–18ος αι. — Ευρώπη πριν από τη Γαλλική Επανάσταση
Δωρεάν δείγμα
Το κεφάλαιο του βιβλίου, οι όροι-κλειδιά, οι πηγές, οι ερωτήσεις με απαντήσεις, χρονολόγιο, σωστό–λάθος και κουίζ.
Τι ζητά η ύλη 2025-26
Οι Οδηγίες Διδασκαλίας 2025-26 για την Ιστορία Γ΄ Γυμνασίου («Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία») διατηρούν ρητά τον Διαφωτισμό ως αφετηρία της ύλης, στην πρώτη θεματική «Οι απαρχές διαμόρφωσης του νεότερου κόσμου», μαζί με την αμερικανική και τη γαλλική επανάσταση και το συνέδριο της Βιέννης. Διδάσκεται συνοπτικά, ως το ιδεολογικό υπόβαθρο των δύο επαναστάσεων που ακολουθούν — δίνεται έμφαση στις πολιτικές έννοιες…
Το κεφάλαιο
Οι ενότητες του κεφαλαίου στο σχολικό βιβλίο:
- Εξελίξεις στην Ευρώπη κατά τον 17ο και τον 18ο αιώνα
- Το κίνημα του Διαφωτισμού
- Διαφωτισμός και πολιτική.
- Διαφωτισμός και θρησκεία
- Διαφωτισμός και εκπαίδευση
- Διαφωτισμός και οικονομικός φιλελευθερισμός
- Η Εγκυκλοπαίδεια
- Η διάδοση των ιδεών του Διαφωτισμού
Κατά τον 17ο και 18ο αιώνα συντελέστηκαν στην Ευρώπη (όπως μάθαμε στη Β΄ Γυμνασίου) σημαντικές μεταβολές. Πρώτα απ’ όλα σημειώθηκε θεαματική αύξηση του πληθυσμού. Παράλληλα, έγιναν μεταβολές στην αγροτική οικονομία (δημιουργία μεγάλων αγροκτημάτων, εφαρμογή νέων μεθόδων καλλιέργειας, επέκταση της χρήσης μηχανημάτων)…
Όροι-κλειδιά
ντεϊσμός · μερκαντιλισμός
Ερωτήσεις του βιβλίου
Οι ερωτήσεις του βιβλίου — στην εφαρμογή με απαντήσεις:
- Αφού μελετήσετε τις πηγές 3α, 3β και 4, να παρουσιάσετε σε σύντομο κείμενο τις πολιτικές θέσεις του Διαφωτισμού που υποστηρίζονται σε αυτές.
- Ποιας κοινωνικής τάξης τις επιδιώξεις εξυπηρετούσε, αντικειμενικά, ο οικονομικός φιλελευθερισμός; Πριν απαντήσετε, να μελετήσετε την πηγή 6.
- Διαθεματική δραστηριότητα: Αξιοποιώντας τις πληροφορίες που δίνονται στο βιβλίο της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής, να αναζητήσετε επιδράσεις της πολιτικής σκέψης του Διαφωτισμού στο ελληνικό σύνταγμα που ισχύει σήμερα.
Δείγμα απάντησης
Και οι τρεις πηγές απαντούν στο ίδιο ερώτημα: πού ανήκει η εξουσία και πώς περιορίζεται. Ο Λοκ (πηγή 3α) στηρίζει το δικαίωμα της αντίστασης: «Αν ένας ηγεμόνας χρησιμοποιεί την εξουσία του εναντίον του λαού του […], τότε ο λαός έχει το δικαίωμα να τον αντιμετωπίσει με βία». Είναι η άλλη όψη του κοινωνικού συμβολαίου — αν το κράτος παραβεί τους όρους και γίνει τυραννικό, η συμφωνία λύνεται. Ο Ρουσό (πηγή 3β) πάει ένα βήμα παραπέρα: «Οι φορείς της εκτελεστικής εξουσίας δεν είναι αφέντες του λαού, μα υπάλληλοί του. Ο λαός πρέπει να μπορεί να τους διορίζει και να τους απολύει όποτε θέλει». Εδώ η εξουσία δεν ανήκει καθόλου στον ηγεμόνα· ανήκει στον λαό — αυτό είναι η λαϊκή κυριαρχία και η…
Πηγές του κεφαλαίου
- 1. Οι κοινωνικές επιπτώσεις της εκβιομηχάνισης
- 2. Ο ορθός λόγος εναντίον της προκατάληψης
- 3. Διαφωτισμός και πολιτική — α. Οι απόψεις του Τζον Λοκ
- 3. Διαφωτισμός και πολιτική — β. Οι απόψεις του Ζαν Ζακ Ρουσό
- 4. Ο Μοντεσκιέ και η διάκριση των εξουσιών
- 5. Ο Βολτέρος για την ανεξιθρησκία
- 6. Ο Άνταμ Σμιθ και ο οικονομικός φιλελευθερισμός
Με απλά λόγια
Τον 17ο και τον 18ο αιώνα η Ευρώπη άλλαξε πολύ: μεγάλωσε ο πληθυσμός, άλλαξε ο τρόπος που καλλιεργούσαν τη γη, μαζεύτηκαν λεφτά στα χέρια εμπόρων και επιχειρηματιών και άρχισαν να φτιάχνονται τα πρώτα μεγάλα εργοστάσια. Η πολιτική όμως έμενε ίδια: σχεδόν παντού ένας βασιλιάς αποφάσιζε για όλα. Τότε κάποιοι μορφωμένοι άνθρωποι είπαν κάτι καινούριο: δεν δεχόμαστε τίποτα επειδή το λέει κάποιος σπουδαίος, το δεχόμαστε…