Ιστορία Β΄ Γυμνασίου

Ο Ηράκλειος και η δυναστεία του (610-717): Εσωτερική μεταρρύθμιση και αγώνας επιβίωσης

Μεταβατική περίοδος — 7ος αι. (δυναστεία Ηρακλείου· γένεση των θεμάτων)

Δωρεάν δείγμα

Το κεφάλαιο του βιβλίου, οι όροι-κλειδιά, οι πηγές, οι ερωτήσεις με απαντήσεις, χρονολόγιο, σωστό–λάθος και κουίζ.

Τι ζητά η ύλη 2025-26

Θεματική 1 «Πολιτικές εξελίξεις στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία» — «Ηράκλειος & θεσμός των Θεμάτων, εξελληνισμός». Πηγή αντιστοίχισης: GYMNASIO-YLI-2025-26.md, γρ. 302. Το ΦΕΚ ονομάζει ρητά τον θεσμό των Θεμάτων· συνδέεται άμεσα με το παιχνίδι «Θέματα» (γρ. 622).

Το κεφάλαιο

Οι ενότητες του κεφαλαίου στο σχολικό βιβλίο:

α. Το Βυζάντιο σε κρίση
β. Η αντεπίθεση του Ηρακλείου
γ. Θέματα και εξελληνισμός του κράτους

Στο δεύτερο μισό του 6ου και τις αρχές του 7ου αι. το Βυζάντιο συγκλονίστηκε από μια πολύπλευρη κρίση. Λοιμοί, κακές σοδειές, σεισμοί και εισβολές στα εδάφη της αυτοκρατορίας οδήγησαν στην εγκατάλειψη ή την παρακμή των πόλεων, στη μείωση του πληθυσμού και την υποχώρηση του εμπορίου και της νομισματικής κυκλοφορίας. Η…
Από το σχολικό βιβλίο

Όροι-κλειδιά

Σλάβοι · Πέρσες · Τίμιος Σταυρός · μεταρρύθμιση · θέματα · στρατιωτικά κτήματα · στρατηγός · εξελληνισμός · πιστός εν Χριστώ βασιλεύς

Ερωτήσεις του βιβλίου

Οι ερωτήσεις του βιβλίου — στην εφαρμογή με απαντήσεις:

Να επισημάνεις παράγοντες που συνέβαλαν στη νίκη του Ηρακλείου κατά των Περσών.
Ποια ανάγκη υπαγόρευσε την καθιέρωση των θεμάτων, όπως προκύπτει έμμεσα από το σχετικό απόσπασμα του έργου Περί θεμάτων;
Ποιες διοικητικές περιφέρειες (εξαρχάτα και θέματα) περιλάμβανε και ποια στρατιωτικά σώματα διέθετε το Βυζάντιο στα τέλη του 7ου αι. σύμφωνα με το τελευταίο παράθεμα; Αφού μελετήσεις προσεκτικά το χάρτη, να επισημάνεις ποια νέα θέματα και με ποιο τρόπο…
Μπορείς να εξηγήσεις γιατί ο Ηράκλειος απεικονίζεται ως Δαβίδ; Τι γνωρίζεις από την Παλαιά Διαθήκη που θα μπορούσε να στηρίξει τον παραλληλισμό;

Δείγμα απάντησης

Το βιβλίο δίνει τέσσερις παράγοντες. (α) Η ΑΝΑΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ του στρατεύματος, που έγινε «με την οικονομική συμπαράσταση της εκκλησίας» — χωρίς τα εκκλησιαστικά κεφάλαια δεν υπήρχε στρατός να εκστρατεύσει. (β) Η ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΗΓΕΣΙΑ: ο Ηράκλειος «ηγήθηκε προσωπικά του βυζαντινού στρατού» σε συνεχείς εκστρατείες (622-628). (γ) Ο ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ του πολέμου: επειδή οι Πέρσες είχαν αρπάξει τον Τίμιο Σταυρό, ο αγώνας έγινε αγώνας πίστης, και ο αυτοκράτορας «εξύψωσε το φρόνημα των στρατιωτών του με φλογερές ομιλίες». Οι στρατιώτες «αγωνίστηκαν με αυταπάρνηση». (δ) Η ΑΠΟΤΥΧΙΑ ΤΩΝ ΕΧΘΡΩΝ ΣΤΑ ΝΩΤΑ: η ταπεινωτική ήττα Αβάρων και Σλάβων στην πολιορκία της Κωνσταντινούπολης (626), που είχε γίνει σε…

Πηγές του κεφαλαίου

Οικονομία και στρατός στα μέσα του 6ου αι.
Γένεση των θεμάτων και επικράτηση της ελληνικής
Επιστολή του αυτοκράτορα Ιουστινιανού Β΄ στον πάπα (17-2-687)

Με απλά λόγια

Το Βυζάντιο του 600 μ.Χ. είναι ένας ασθενής σε εντατική: αρρώστιες, κακές σοδειές, σεισμοί, εισβολές· οι πόλεις αδειάζουν, τα λεφτά τελειώνουν και ο στρατός έχει ξεχαστεί. Οι Πέρσες φτάνουν απέναντι από την Πόλη, οι Σλάβοι πλημμυρίζουν τα Βαλκάνια. Έρχεται ο Ηράκλειος και κάνει κάτι που δεν κάνουν οι αυτοκράτορες: μπαίνει ο ίδιος μπροστά στον στρατό. Δανείζεται χρήματα από την Εκκλησία, ξαναφτιάχνει το στράτευμα…