Αρχαία Ελληνικά Γ΄ Λυκείου · Προσανατολισμού
Ενότητα 1: Γιατί φιλοσοφεί ο άνθρωπος;
Αριστοτέλης, Μετὰ τὰ φυσικά Α2, 982b12-28
Ο Αριστοτέλης κάνει μια σύντομη ιστορική αναδρομή στην πορεία της φιλοσοφίας, ερευνώντας το πώς ξεκίνησαν οι άνθρωποι να φιλοσοφούν: αφετηρία είναι το θαυμάζειν (η έκπληξη, η περιέργεια, ο θαυμασμός), και σκοπός η ίδια η γνώση — γι’ αυτό η φιλοσοφία είναι η μόνη «ελεύθερη»…
Δωρεάν δείγμα
Κείμενο με μετάφραση, εισαγωγικά, ερμηνευτικά σχόλια, ερμηνευτικές ερωτήσεις με απαντήσεις, λεξιλογικές ασκήσεις και κουίζ.
Το κείμενο (απόσπασμα)
Διὰ γὰρ τὸ θαυμάζειν οἱ ἄνθρωποι καὶ νῦν καὶ τὸ πρῶτον ἤρξαντο φιλοσοφεῖν,
Γιατί, όπως συμβαίνει και τώρα, οι άνθρωποι άρχισαν για πρώτη φορά να φιλοσοφούν από περιέργεια και θαυμασμό.
ἐξ ἀρχῆς μὲν τὰ πρόχειρα τῶν ἀτόπων θαυμάσαντες, εἶτα κατὰ μικρὸν οὕτω προϊόντες καὶ περὶ τῶν μειζόνων διαπορήσαντες, οἷον περί τε τῶν τῆς σελήνης παθημάτων καὶ τῶν περὶ τὸν ἥλιον καὶ τὰ ἄστρα καὶ περὶ τῆς τοῦ παντὸς γενέσεως.
Στην αρχή θεώρησαν άξια θαυμασμού τα παράξενα της καθημερινής ζωής και, προχωρώντας σιγά σιγά με αυτόν τον τρόπο, άρχισαν να προβληματίζονται και για τα πιο σημαντικά, όπως λ.χ. για τα φαινόμενα της σελήνης και του ήλιου, για τα άστρα, για τη γέννηση του σύμπαντος.
Ερμηνευτικές ερωτήσεις
10 ερμηνευτικές ερωτήσεις, κάθε μία με πλήρη απάντηση. Οι πρώτες:
- Με ποια επιχειρήματα ο Αριστοτέλης καταλήγει στη διαπίστωση: «Δῆλον οὖν ὡς δι’ οὐδεμίαν αὐτὴν ζητοῦμεν χρείαν ἑτέραν»;
- Γιατί κατά τον Αριστοτέλη αυτός που αγαπά τους μύθους είναι και φιλόσοφος κατά κάποιον τρόπο; Ποια είναι η άποψη του Πλάτωνα για το ίδιο θέμα;
- Γιατί ο Αριστοτέλης θεωρεί τη φιλοσοφία ως τη μόνη ελεύθερη επιστήμη;
- Αφού μελετήσετε το παρακάτω κείμενο, θεωρείτε ότι η άποψη του Βιτγκενστάιν είναι σύμφωνη με τις απόψεις που διατυπώνει ο Αριστοτέλης για την αφετηρία και τις επιδιώξεις της φιλοσοφικής δραστηριότητας;
- Με ποιες γλωσσικές επιλογές ο Αριστοτέλης δίνει στο κεφάλαιο τον χαρακτήρα ιστορικής αναδρομής και επιβεβαιώνει την ιστορικότητα της φιλοσοφίας;
- «μαρτυρεῖ δὲ αὐτὸ τὸ συμβεβηκός … ἤρξατο ζητεῖσθαι»: Σε ποια ιστορική διαπίστωση προβαίνει ο Αριστοτέλης και ποιος είναι ο αποδεικτικός της ρόλος στην επιχειρηματολογία του;
Δείγμα απάντησης
Ο Αριστοτέλης φτάνει στο συμπέρασμα με δύο επιχειρήματα ανεξάρτητα μεταξύ τους, ένα συλλογιστικό και ένα ιστορικό, που καταλήγουν στο ίδιο σημείο. Το πρώτο εξάγεται με το «ὥστ᾽ εἴπερ διὰ τὸ φεύγειν τὴν ἄγνοιαν ἐφιλοσόφησαν, φανερὸν ὅτι διὰ τὸ εἰδέναι τὸ ἐπίστασθαι ἐδίωκον καὶ οὐ χρήσεώς τινος ἕνεκεν»: αφού κίνητρο ήταν η φυγή από την άγνοια, το ζητούμενο ήταν η ίδια η γνώση. Το εἴπερ δεν εκφράζει αμφιβολία· αναλαμβάνει ως δεδομένο ό,τι μόλις δείχθηκε και προχωρεί στη συνέπειά του, ενώ το ἐπίστασθαι δηλώνει βέβαιη και τεκμηριωμένη γνώση, όχι εμπειρία ή γνώμη. Το δεύτερο επιχείρημα δεν είναι λογικό αλλά επαγωγικό: «μαρτυρεῖ δὲ αὐτὸ τὸ συμβεβηκός», το ίδιο δηλαδή το γεγονός όπως συνέβη, ότι…
Η δομή της ενότητας
- 1η προκείμενη
- 2η προκείμενη
- Συμπέρασμα
Λεξιλογικά — ετυμολογικά
Ομόρριζες λέξεις της νέας ελληνικής για τις λέξεις του κειμένου (δείγμα):
- θαυμάζειν — θαῦμα — έκπληξη, θαυμασμός: θαύμα, θαυμασμός, θαυμαστής, αξιοθαύμαστος
- ἀγνοεῖν — γι(γ)νώσκω — γνωρίζω (α- στερητικό): άγνοια, αγνωστικισμός, επίγνωση, γνώση
- εἰδέναι — *ϝιδ- / οἶδα — βλέπω, γνωρίζω: ιδέα, είδωλο, ειδικός, ιστορία
- φεύγειν — φεύγω: φυγή, καταφύγιο, πρόσφυγας, διαφυγή
- ἤρξαντο — ἄρχομαι / ἄρχω — αρχίζω, εξουσιάζω: αρχή, αρχηγός, μοναρχία, επαρχία
- χρήσεως — χράομαι — χρησιμοποιώ: χρήση, κατάχρηση, χρήστης, εύχρηστος
Τράπεζα Θεμάτων
Η Τράπεζα Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας του Ι.Ε.Π. έχει 4 θέματα για την Ενότητα 1, με ερωτήματα: Κατανόηση & ερμηνεία (8) · Παράλληλο κείμενο (4) · Λεξιλογικά & ετυμολογικά (4) · Γραμματολογία & Εισαγωγή (3) · Γραμματική (1). Στην εφαρμογή κάθε θέμα εμφανίζεται μέσα στην ενότητα που ελέγχει.