Ενότητα 13: Η ηθική αρετή και η ηθική πράξη

Το κείμενο (απόσπασμα)

Μαρτυρεῖ δὲ καὶ τὸ γινόμενον ἐν ταῖς πόλεσιν· οἱ γὰρ νομοθέται τοὺς πολίτας ἐθίζοντες ποιοῦσιν ἀγαθούς, καὶ τὸ μὲν βούλημα παντὸς νομοθέτου τοῦτ’ ἐστίν, ὅσοι δὲ μὴ εὖ αὐτὸ ποιοῦσιν ἁμαρτάνουσιν, καὶ διαφέρει τούτῳ πολιτεία πολιτείας ἀγαθὴ φαύλης.

Ἔτι ἐκ τῶν αὐτῶν καὶ διὰ τῶν αὐτῶν καὶ γίνεται πᾶσα ἀρετὴ καὶ φθείρεται, ὁμοίως δὲ καὶ τέχνη· ἐκ γὰρ τοῦ κιθαρίζειν καὶ οἱ ἀγαθοὶ καὶ κακοὶ γίνονται κιθαρισταί.

Η μετάφραση όλου του κειμένου, περίοδο προς περίοδο, είναι στην εφαρμογή.

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

14 ερμηνευτικές ερωτήσεις, κάθε μία με πλήρη απάντηση. Οι πρώτες:

1. Να επισημάνετε το κριτήριο που χρησιμοποιεί ο Αριστοτέλης, όταν διακρίνει την ἀγαθὴ πολιτεία από τη φαύλη. Σήμερα θα συμφωνούσατε με το κριτήριο αυτό ή θα το απορρίπτατε εντελώς;
2. ἐκ τῶν αὐτῶν καὶ διὰ τῶν αὐτῶν καὶ γίνεται πᾶσα ἀρετὴ καὶ φθείρεται: α) Ποιο θεμελιώδες αντιθετικό ζεύγος φιλοσοφικών εννοιών υπόκειται στο χωρίο αυτό; β) Να δείξετε τη σχέση που έχουν τα αντιθετικά μέλη του ζεύγους με τον εθισμό και την ηθική πράξη, όπως…
3. εἰ γὰρ μὴ οὕτως εἶχε, οὐδὲ ἂν ἔδει τοῦ διδάξαντος. Η άποψη που εκφράζεται στο απόσπασμα συμφωνεί με όσα υποστήριξε ο Αριστοτέλης σχετικά με το ρόλο της διδασκαλίας στη γένεση και ανάπτυξη των αρετών (διανοητικών και ηθικών); Να δικαιολογήσετε την άποψή σας.
4. Καὶ ἑνὶ δὴ λόγῳ ἐκ τῶν ὁμοίων ἐνεργειῶν αἱ ἕξεις γίνονται: Να εντοπίσετε τη νέα αριστοτελική έννοια που περιέχεται στο χωρίο και να δώσετε τον ορισμό της με τη βοήθεια του κειμένου της Ενότητας.
5. Ο Περικλής στον Ἐπιτάφιο αναφέρεται στην ἀρετή (= ανδρεία) του Αθηναίου πολίτη ως εξής: «ριχνόμαστε πρόθυμοι στον κίνδυνο με ανδρεία που δεν πηγάζει τόσο από την επιβολή του νόμου όσο από τον τρόπο της ζωής μας» (Θουκ. ΙΙ, 39, 4). Να συγκρίνετε την άποψη…
6. Όσο μπορείς (Κ. Π. Καβάφης): «Κι αν δεν μπορείς να κάμεις την ζωή σου όπως την θέλεις, / τούτο προσπάθησε τουλάχιστον / όσο μπορείς: μην την εξευτελίζεις / μες στην πολλή συνάφεια του κόσμου…». Μπορείτε να εντοπίσετε κάποιο κοινό σημείο ανάμεσα στο ποίημα…

Η δομή της ενότητας

1. 1ο επιχείρημα (μαρτυρία από την πόλη)
2. 2ο επιχείρημα (γένεσις – φθορά)
3. Αναλογία με τις τέχνες
4. Ανάγκη δασκάλου
5. Παραδείγματα αρετών
6. Συμπέρασμα

Λεξιλογικά — ετυμολογικά

Ομόρριζες λέξεις της νέας ελληνικής για τις λέξεις του κειμένου (δείγμα):

• νομοθέται — νόμος + τίθημι (θε-) — αυτός που θέτει νόμους: νόμος, νομοθεσία, θέση, θεσμός
• ἐθίζοντες — ἔθος / ἐθίζω — συνήθεια, εθισμός: έθος, εθισμός, εθιμικός, έθιμο
• ἀγαθούς — ἀγαθός — καλός, ενάρετος: αγαθό, αγαθοεργία, αγαθότητα, αγαθοποιός
• ἁμαρτάνουσιν — ἁμαρτάνω — αστοχώ, σφάλλω: αμαρτία, αμάρτημα, αναμάρτητος, αμαρτωλός
• φθείρεται — φθείρω — καταστρέφω, φθείρω: φθορά, διαφθορά, άφθαρτος, φθαρτός
• τέχνη — τέχνη (τεκ-/τικτ-) — δεξιότητα, τέχνη: τεχνίτης, τεχνική, τεχνολογία, καλλιτέχνης

Παίξε τα Ετυμολογικά της ενότητας

Τράπεζα Θεμάτων

Η Τράπεζα Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας του Ι.Ε.Π. έχει 5 θέματα για την Ενότητα 13, με ερωτήματα: Κατανόηση & ερμηνεία (10) · Παράλληλο κείμενο (5) · Γραμματολογία & Εισαγωγή (5) · Λεξιλογικά & ετυμολογικά (5). Στην εφαρμογή κάθε θέμα εμφανίζεται μέσα στην ενότητα που ελέγχει.

Τα επίσημα θέματα στην Τράπεζα Θεμάτων του Ι.Ε.Π.