Αρχαία Ελληνικά Γ΄ Λυκείου · Προσανατολισμού
Ενότητα 9: Η αλληγορία του σπηλαίου: η παιδεία
Πλάτων, Πολιτεία 518b-519α
Ο Σωκράτης ερμηνεύει την αλληγορία του σπηλαίου. Η παιδεία είναι αναγκαία για την ψυχή και τον πολίτη: αφυπνίζει την ψυχή για να μάθει αυτό που ήδη γνωρίζει (από την πρότερη ζωή της στον υπερουράνιο τόπο). Είναι η περιαγωγή της ψυχής από τα αισθητά στα νοητά, από τα πάθη στην…
Πλήρες υλικό με συνδρομή
Κείμενο με μετάφραση, εισαγωγικά, ερμηνευτικά σχόλια, ερμηνευτικές ερωτήσεις με απαντήσεις, λεξιλογικές ασκήσεις και κουίζ.
Το κείμενο (απόσπασμα)
Δεῖ δή, εἶπον, ἡμᾶς τοιόνδε νομίσαι περὶ αὐτῶν, εἰ ταῦτ’ ἀληθῆ· τὴν παιδείαν οὐχ οἵαν τινὲς ἐπαγγελλόμενοί φασιν εἶναι τοιαύτην καὶ εἶναι.
Φασὶ δέ που οὐκ ἐνούσης ἐν τῇ ψυχῇ ἐπιστήμης σφεῖς ἐντιθέναι, οἷον τυφλοῖς ὀφθαλμοῖς ὄψιν ἐντιθέντες.
Η μετάφραση όλου του κειμένου, περίοδο προς περίοδο, είναι στην εφαρμογή.
Ερμηνευτικές ερωτήσεις
15 ερμηνευτικές ερωτήσεις, κάθε μία με πλήρη απάντηση. Οι πρώτες:
- Να παρουσιάσετε τις αναλογίες της ενότητας και να εξηγήσετε τη λειτουργικότητά τους στο συλλογισμό του Σωκράτη.
- Πώς θα κατορθώσει ο άνθρωπος να χρησιμοποιήσει τη λογική του ικανότητα με τρόπο ωφέλιμο για τον ίδιο και το σύνολο;
- Σύμφωνα με όσα λέει ο Σωκράτης σχετικά με την παιδεία, ποιο είναι το καθήκον του σωστού παιδαγωγού-δασκάλου;
- Κεντρική θέση στο παραπάνω απόσπασμα έχει η έννοια της περιαγωγῆς. Να παρουσιάσετε τα χαρακτηριστικά που της αποδίδει ο Πλάτων.
- Με βάση το κείμενο αναφοράς αλλά και το παράλληλο κείμενο που σας δίνεται παρακάτω να εντοπίσετε την ομοιότητα ή τη διαφορά στις απόψεις που διατυπώνονται.
- Πόσα είδη αρετών διακρίνει ο Σωκράτης στο τέλος της ενότητας και σε ποια σημεία διαφοροποιούνται μεταξύ τους; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με αναφορές στο κείμενο.
Η δομή της ενότητας
- Θέση (απόρριψη σοφιστών)
- Αντίθεση (πλατωνική θέση)
- Αναλογία
- Συμπέρασμα (ορισμός)
- Επιμύθιο (φρόνησις vs. αρετές)
Λεξιλογικά — ετυμολογικά
Ομόρριζες λέξεις της νέας ελληνικής για τις λέξεις του κειμένου (δείγμα):
- παιδείαν — παῖς, παιδός — παιδί, ανατροφή, μόρφωση: παιδεία, παιδαγωγός, εκπαίδευση, απαίδευτος
- ἐπιστήμης — ἐπίσταμαι (< ἐπι- + ἵστημι) — γνωρίζω καλά: επιστήμη, επιστήμονας, επιστημονικός, επιστημοσύνη
- ἐντιθέντες — τίθημι — τοποθετώ (ἐν- = μέσα): ένθεση, σύνθεση, θέση, παρένθεση
- ὄψιν — ὄπτομαι / ὄψομαι — βλέπω: όψη, άποψη, πρόσοψη, κάτοψη
- ὀφθαλμοῖς — ὄπτομαι — βλέπω (ὀφθαλμός = μάτι): οφθαλμός, οφθαλμίατρος, οφθαλμαπάτη, οφθαλμολογία
- στρέφειν — στρέφω — γυρίζω: στροφή, επιστροφή, περιστροφή, αναστροφή
Τράπεζα Θεμάτων
Η Τράπεζα Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας του Ι.Ε.Π. έχει 5 θέματα για την Ενότητα 9, με ερωτήματα: Κατανόηση & ερμηνεία (10) · Λεξιλογικά & ετυμολογικά (7) · Παράλληλο κείμενο (5) · Γραμματολογία & Εισαγωγή (3). Στην εφαρμογή κάθε θέμα εμφανίζεται μέσα στην ενότητα που ελέγχει.